20182019 Eğitim Öğretim Yılı 6. Sınıf Fen Bilimleri Kazanım Testleri Soru ve Cevapları. 6 sınıf Fen Bilimleri test çöz ve sınavlara hazırlan! Güneş ve Ay, Güneş Sistemi ve Tutulmalar , Vücudumuzdaki Sistemler, Kuvvet ve Hareket, Madde ve Isı, Ses ve Özellikleri, Vücudumuzdaki Sistemler ve Sağlığı, Elektriğin hücreve organeller,mikroskop,hayvan hücresi,bitki hücresi. SBS-FEN Ortaokul fen bilimleri dersi konu anlatımları, TEOG sınavlarına hazırlık rehberi Ana Sayfa ; TEOG-LGS Sınav Soruları EİNSTEİN . 19 Eylül 2012. HÜCRE VE ORGANELLER. 6.SINIF DERS 1. ÜNİTE I CANLILARDA ÜREME,BÜYÜME VE GELİŞME. 6sınıf hücre bilgi testleri dosyası 8 Aralık 2008, Pazartesi günü İlköğretim-6 kategorisinin Soru Bankası-Deneme Sınavları alt kategorisine eklendi. Benzer dosyaları Soru Bankası-Deneme Sınavları bölümümüzde bulabilirsiniz. 6.sınıf hücre bilgi testleri dosyasını bilgisayarınıza indirmek için bu sayfadaki yönergeleri takip ediniz. LGSFen Bilimleri - Üye profili > Profil Sayfa. Kullanıcı: 552843, Başlık: New Member, SınıfFen Bilgisi. 2. Aşağıdaki bebeklerin her biri bir sonrakini kapsamaktadır. Sınıf Fen Bilimleri Kitabı 2. Aşağıdaki bebeklerin her biri bir sonrakini kapsamaktadır. Hücre-doku-organ-sistem-organizma ilişkisini düşünerek hangi bebeğin neyi temsil ettiğini altlarına yazınız. Bunların arasındaki [] o5M2. Oluşturulma Tarihi Aralık 31, 2020 0215Canlıların sistemler içerisinde en önemli olan sistemlerden biri de boşaltım sistemidir. Canlıların her bir hücresinde yaşamsal faaliyetler gerçekleşmesinin ardından atık maddeler ortaya çıkar ve bunları atılması lazımdır. 6. Sınıf fen bilgisi boşaltım sistemi konu anlatımı nedir? İşte 6. Sınıf fen bilgisi boşaltım sistemi konu gerçekleşen yaşamsal olayların hemen ardından atık maddeler açığa çıkar. Açığa çıkan bu atık maddeler, vücuda fazla alınmış olan ve kullanılmayan maddelerdir. Vücuttan bu atık maddelerin atılmasına ise boşaltım denilmektedir. Boşaltımın gerçekleştirilmesini sağlayan bu sisteme ise boşaltım sistemi denilmektedir. Vücutta açığa çıkan atık maddeler yani fazlalık olan maddeler genel olarak mineraller, vitaminler ve sudur. Aynı zamanda vücuttan atılması gereken zararlı maddeler bulunmaktadır bunlar ise safra, amonyak, ürik asit, üre ve Sınıf Fen Bilgisi Boşaltım Sistemi Konu Anlatımı Boşaltım sisteminin doğru şekilde çalışması canlılığın sağlıklı olarak devam edebilmesi için oldukça önemlidir. Bir canlı hücrenin ve canlı organizmanın boşaltım yapamamış durumunda hızlı şekilde vücut alarm verir ve durum düzeltilmediğinde hızla canlılık yok olur. Bu nedenle boşaltım sisteminin, boşaltım sistemi organlarının sağlıklı şekilde çalışmaya devam etmesi, canlılığın devam etmesi için büyük önem taşımaktadır. Boşaltım sistemi birkaç tane organın birleşmesiyle oluşmaktadır. Boşaltım sisteminin organlarını saymak gerekirse bunlar; böbrek, mesane, üreter ve üretradır. Boşaltım sistemi organlarının her birinin ayrı görevleri bulunmaktadır. Boşaltım Sistemi Boşaltım sistemi organlarının her biri ayrı ayrı görevleri olan ve her birinin ayrı ayrı hastalığı da bulunan organlardır. Sırayla organların özelliklerini inceleyelim. BöbrekKandaki atıkların süzülmesini sağlar. Kanı süzen böbreğin yapısıysa nefrondur. Her böbrekte bir milyon kadar Nefron tuz, üre ve fazla su ile idrarı olan maddeler böbrekte bulunan toplardamar aracılığıyla vücuda tekrar benzeyen böbrekler her insanda sağ ve solda olmak üzere iki tanedir. Yaklaşık olarak 10 cm kadar atardamarı temiz kanı taşımaktadır fakat süzülecek olan madde miktarı içinde toplardamarı ise kirli kanı taşır fakat süzülecek olan madde miktarı vücuttaki mineral ve su dengesini zararlı olan maddeleri dışarı atmaktadır. Ayrıca kandaki asit baz dengesini düzenlemektedir. Üreter idrar Borusuİdrarın mesane olarak adlandırılan idrar kesesine iletilmesini uzun ve ince bir boru şeklindedir. Mesane İdrar Kesesiİdrarı yapısı ile miktarı arttıkça genişler. Üretra İdrar Kanalıİdrarın dışarı atılmasını sağlamaktadır. Vücut dışına açılır. Böbrek atardamarı yoluyla kan böbreklere taşınır ve nefronlar aracılığıyla kan süzülür. Kanın içerisinde bulunan faydalı maddeler süzülme anında tekrar nefronlardan emilmektedir ve kana geri geçmektedir. Kan süzülerek temizlenir ve böbrek toplardamarıyla böbreklerden çıkmaktadır. Süzülmenin ardından kalan mineraller, vitamin, su, ürik asit ve üre idrarı oluşturmaktadır. Oluşan idrar, üreter yoluyla idrar kesesine taşınmaktadır ve burada depolanmaktadır. Mesanede biriken idrar daha sonra üretra ile dışarı atılır. Atık Maddelerin Uzaklaştırılmasını Sağlayan Diğer Organlar Deri, akciğerler, kalınbağırsak ve karaciğerde atık maddelerin atılmasını sağlar. Deri ter yoluyla fazla olan su ve tuzu dışarı atılmasını sağlar. Akciğerler ise hücre içi yapılan solunumun sonucunda oluşan karbondioksitin, su buharının atılmasını sağlamaktadır. Kalın bağırsak ise besin atıklarının, safranın ve suyun dışkı şeklinde atılmasını sağlar. Son olarak karaciğer ise proteinlerin sindirilmesinin ardından oluşmakta olan amonyağın üreye çevrilmesini sağlar. Ardından üre ise böbreklere kan yoluyla ulaşır ve nefronlardan süzülerek vücuttan dışarı atılır. KAMUOYUNA DUYURU Çocuklarımızın geleceği için lütfen bu bilgilendirmeyi dikkate alınız. Son aylardaki ekonomik şartlar sadece vatandaşlarımızı değil aynı zamanda FIRSATÇILARI DA etkilemiştir. Daha düşük maliyetlerle kitaplarımızı piyasaya sunmak isteyen bu kişiler, %90 oranında internetteki satış kanallarını tercih etmektedir. Sayfaların Eksik Basılması Cevap Anahtarlarının Hatalı Olması Baskıda Kanserojen Katkılı Boya Kullanılması Dijital Desteklerinin Kapalı Olması gibi hayati önem taşıyan başlıkları dikkate almadan yapılan bu tarz KORSAN üretimler, siz fark etmeden evinize kadar girebilmektedir. Sonuç olarak kendi üreticisinden onaysız aldığınız ürünler, birçok açıdan çocuklarımıza zarar verebilmektedir. Bu tablonun önümüzdeki aylarda daha sık yaşanacağını öngörüyoruz ve PRUVA markasıyla tanışan hiçbir öğrencimizin zarar görmesini kesinlikle istemiyoruz. Bu sebeple internet satış kanallarında; Resmi sitemiz olan haricinde, hiçbir site veya pazaryerindeki ÜRÜNLERİN SORUMLULUĞU ŞİRKETİMİZE AİT DEĞİLDİR. Tavsiyemiz, bizzat bildiğiniz firmalardan kitabı görerek satın almanızdır. Fakat PRUVA AKADEMİ sorumluluğunda internetten satın almak istiyorsanız TEK ADRES resmi satış sitemiz olan ’dir. Tüm öğrencilerimize başarılar dileriz. 2. Ünite Hücre ve Bölünmeler ==> Hücre Kazanımlar Hücre Önerilen Süre 6 ders saati Konu / Kavramlar Hücre, bitki ve hayvan hücresi arasındaki benzerlik ve farklılıklar, dokular, hücre-doku-organ-sistem-organizma ilişkisi, DNA, gen, kromozom Hayvan ve bitki hücrelerini, temel kısımları ve görevleri açısından karşılaştırır. a. Hücrenin temel kısımları için sadece hücre zarı, sitoplazma ve çekirdek verilir. b. Hücre organellerinin ayrıntılı yapıları verilmeden sadece isim ve görevlerine değinilir. c. DNA, gen ve kromozom kavramları arasındaki ilişkiden bahsedilir. Geçmişten günümüze, hücrenin yapısı ile ilgili görüşleri teknolojik gelişmelerle ilişkilendirerek tartışır. Bilimsel bilgilerin kesin olmayıp değişebileceği ve gelişebileceği vurgulanır. Hücre-doku-organ-sistem-organizma ilişkisini açıklar. Hücre-doku-organ-sistem-organizma kavramlarının tanımlarına ve aralarındaki ilişkilere değinilir. Canlıların canlılık özelliğini gösteren en küçük yapıtaşına hücre denir. Canlıların vücudu hücrelerden oluştur. Hücreler canlıdır. Kendi başına yaşam özelliği gösterir. Canlıda meydana gelen yaşamsal olaylar Solunum, boşaltım, büyüme hücrelerle gerçekleşir. Hücreler çıplak gözle görülemez, mikroskop denilen araçlarla gözlenebilir. Hücrenin Temel Kısımları Hücre üç temel kısımdan meydana gelir. Bunlar dıştan içe doğru hücre zarı, sitoplazma ve çekirdektir. A- Hücre Zarı Hücreyi dış etkilere karşı korur. Esnek bir yapısı vardır, üzerinde geçitler Por bulunur. Porlar aracılığı ile madde alışverişi yapar, seçici geçirgendir. Her maddeyi içeri almaz veya dışarı çıkarmaz. Yapısı protein, yağ ve karbonhidrattan oluşur. Hücre zarının özellikleri Hücreye şekil verir. Hücreyi dış etkilerden korur. Hücrenin madde alışverişini kontrol eder. Hücrenin dağılmasını engeller. Canlıdır. Hücre Duvarı Çeperi Hücre zarının etrafını saran sert ve dayanıklı bir yapıdır. Bitki hücrelerinde bulunur. Bakteri ve mantarlarda da bulunmaktadır. Hayvan hücrelerinde bulunmaz. Hücre zarının etrafını sarar. Bitkiye dayanıklılık sağlar. Bitkiyi iç ve dış etkilere karşı korur. Genellikle selülozdan yapılmıştır. Hücre duvarı tam geçirgendir. Cansızdır. B- Sitoplazma Hücre zarı ile çekirdek arasını doldurur, yumurta akı kıvamındadır. Yarı saydam ve akışkandır. Yapısının çok büyük bir kısmı sudur. Yaşamsal olaylar sitoplazmada gerçekleşir. Solunum, boşaltım, sindirim, madde sentezi üretimi, enerji üretimi, beslenme olayları gerçekleştirilir. Yaşamsal olayların gerçekleştiği yapılara organel adı verilir. Sitoplazma içerisinde enzimler, hormonlar, mineraller, karbonhidratlar, yağlar ve proteinler bulunur. Hücre içerisinde bulunan organeller 1. Endoplazmik Retikulum Endoplazmik Retikulum Hücrenin içini ağ gibi saran kanal sistemidir. Hücre içine maddelerin taşınmasını sağlar. Bir ülkedeki karayollarına benzer. Bazı maddelerin sentezlenmesinde üretilmesinde ve depolanmasında görevlidir. 2. Golgi Cisimciği Aygıtı Golgi Cisimciği Salgı maddelerinin üretilmesini, kesecikler halinde paketlenmesi sağlar. Salgı üreten hücrelerde normalden fazla bulunur. Tükürük bezi, ter bezi, süt bezi, deri golgi cisimciğinin fazla olduğu yerlerdir. Çiçekli bitkilerde bal özü salgılanmasını gerçekleştirir. 3. Mitokondri Mitokondri Besin ve oksijeni yakarak hücre için gerekli enerjiyi üretir. Hücrenin enerji santralleridir. Enerji tüketiminin fazla olduğu yerlerde mitokondri sayısı da fazladır. Sinir, kas, karaciğer hücrelerinde fazlaca bulunur. 4. Lizozom Lizozom Hücre içindeki maddelerin sindirilmesini sağlar. Büyük yapılı besinleri küçük parçalara ayırır. Yaşlanmış dokuları, kurbağa larvasının kuyruğunu, mikropları yok eder. Hayvan hücrelerinde ve ilkel gelişmemiş bitki hücrelerinde bulunur. 5. Ribozom Ribozom Bütün hücrelerde bulunur.Virüsler hariç En küçük organeldir. Proteinlerin üretimini sağlar. Protein üretiminin fazla olduğu yerlerde ribozom sayısı fazladır. Genç hücrelerde, karaciğer ve salgı bezlerinde fazla bulunur. 6. Sentrozom Sentriyoller Sentrozom Sentrozom çiftler halinde bulunur. Sentrozom iki sentriyolden oluşur. Hücre bölünmesinde görevlidir. Hayvan hücrelerinde ve gelişmemiş ilkel bitki hücrelerinde bulunur. 7. Koful Koful Hücrede depo görevini görür. Besin maddeleri, artık maddeler ya da atık maddeler bulunabilir. Hayvan hücresinde küçük, bitki hücresinde büyük yapılıdır. 8. Plastit Bitki hücresinde bulunur. Kloroplast, kromoplast ve lökoplast çeşitleri vardır. a- Kloroplast Kloroplast Kloroplast yeşil renklidir. Fotosentez yaparak besin ve oksijen üretir. Besin ve oksijeni de diğer canlılar kullanır. Yalnızca bitkinin yeşil olan yerlerinde bulunur. İçerisinde çok sayıda klorofil vardır. b- Kromoplast Bitkilerin sarı, kırmızı ve turuncu renkte olmasını sağlar. Bitkilerin kök, çiçek, tohum ve meyve kısımlarında bulunur. c- Lökoplast Lökoplast renksizdir. Nişasta, yağ ve protein depolar. Bitkinin ışık görmeyen kök, tohum ve yumrusunda bulunur. C- Çekirdek Çekirdek hücrenin ortasında yer alan yönetici kısımdır. Hücrenin yaşamsal faaliyetleri buradan denetlenir ve yönetilir. Bakterilerde çekirdek bulunmaz. Bakterilerde kalıtım maddesi DNA sitoplazma içinde dağınık olarak bulunur. Olgunlaşmış alyuvar hücrelerinde çekirdek bulunmaz. Çizgili kas hücrelerinde ise birden fazla çekirdek bulunur. Kromozom Hücre bölünmesi sırasında DNA'nın kısalıp kalınlaşarak kromozomu oluşturur. Her canlının kendine özgü kromozom sayısı vardır. Kromozom sayısı canlının gelişmişliğini göstermez. Kromozom sayısının aynı olması canlıların benzerliğini akrabalığını göstermez. DNA Hücrenin yönetici molekülü DNA'dır. Yapısı çift iplikli ve sarmal şeklindedir. Gen DNA'nın üzerindeki görev birimi gendir. Canlının göz rengi, ten rengi, cinsiyeti, kan grubu genler tarafından ortaya çıkar. Hücre > Kromozom > DNA > Gen > Nükleotid Bitki ve Hayvan Hücresi Arasındaki Farklılıklar Bitki hücresinde kloroplast vardır, hayvan hücresinde yoktur. Bitki hücresinde hücre duvarı vardır, hayvan hücresinde yoktur. Hayvan hücresinde sentrozom vardır, gelişmiş bitki hücresinde yoktur. Bitki hücresinde koful büyük ve az sayıdadır, hayvan hücresinde küçük ve fazladır. Bitki hücresi köşelidir, hayvan hücresi yuvarlaktır. Gelişmiş bitki hücresinde lizozom yoktur, ilkel bitki ve hayvan hücresinde vardır. Hücre Bilgisinin Tarihsel Gelişimi Zacharias Janssen Zakaryas Yansen ilk mikroskobu buldu. Hücreyi ilk keşfeden kişi Robert HookeRabırt Huk mantarını incelerken küçük odaların olduğunu içi boş oda anlamına gelen Hücre adını verdi. Anton Van Leeuwenhock Lövenhuk mikroskopla havuz suyunu incelerken hareket eden küçük canlıları gördü. Brawn bitki hücresinin çekirdeğini buldu. Purkinje, Schwann ve Mohl hücre içindeki canlı yapıya sitoplazma adını verdiler. Rudolf Virchow Rudolf virşov hücre teorisine son şeklini vermiştir. Siemens elektron mikroskobunu buldu. Ayrıntılı bilgi için tıklayınız Hücre teorisi nedir 1. Bütün canlılar bir ya da birden fazla hücreden oluşur. 2. Hücre canlının en küçük yapı birimidir. 3. Hücreler bölünerek çoğalır. Hücre çekirdeği bulunan canlılara Gelişmiş hücreler ökaryot hücre denir. Bitki, insan, hayvan, mantar, amip, öglena paramesyum bu çeşittir. Hücre çekirdeği bulunmayan canlılara İlkel hücreler prokaryot hücre denir. Bakteriler prokaryottur. Bakterilerde mitokondri, endoplazmik retikulum, golgi cisimciği, kloroplast organelleri yoktur. Hücreden Organizmaya Çok hücreli canlılarda hücreler bir arada bulunur. Aynı yapı ve görevde bulunan hücreler dokuyu oluşturur. Dokuların yapı ve görevi aynı değildir. Bitkisel ve hayvansal dokular da birbirinden farklıdır. Dokular bir araya gelerek organları, organlar bir araya gelerek sistemleri, sistemler de organizmacanlı oluşturur. Hücreden organizmaya basitten karmaşığa doğru sıralanışı Hücre → Doku → Organ → Sistem → Organizma Sorular Soru 1 Aşağıdaki yapılardan hangisi hücredeki yaşamsal faaliyetleri yöneten ve kalıtsal maddelerin bulunduğu yerdir? A Çekirdek B Ribozom C Sitoplazma D Hücre zarı Soru 2 Aşağıdaki hücre kısımlarından hangisi hücrenin madde alışverişini kontrol eden, seçici geçirgenlik özelliği vardır? A Lizozom B Hücre duvarı C Endoplazmik retikulum D Hücre zarı Soru 3 Aşağıdakilerden hangisi tüm hücreler için ortaktır? A Hücre duvarı bulundurma B Ribozom bulundurma C Sentrozom bulundurma D Kloroplast bulundurma Soru 4 Tabloya göre aşağıdaki canlılarla ilgili olarak hangi yorum yapılamaz? Tür Kromozom Sayısı İnsan 46 Güvercin 16 Eğrelti otu 500 Soğan 16 Moli Balığı 46 Deniz yıldızı 94 A Farklı tür canlıların kromozom sayısı farklı olabilir. B Bitki ve hayvan türlerinin kromozom sayısı aynı olabilir. C Canlıların kromozom sayısı gelişmişliği hakkında bilgi vermez D Aynı tür canlıların kromozom sayısı farklı olur. Hücre Konu Anlatımı İndir Diğer Konular Hücre Test Hücre Doğru Yanlış Soruları Hücre Etkinlik Hücre Boşluk Doldurma Soruları Hücre Soru ve Cevap Bitki ve Hayvan Hücrelerinin Benzerlik ve Farklılıkları Nelerdir Plastit Nedir Hücre Nedir Fen Ve Teknoloji Hücre Konulu Test Soruları Dosyası Fen Ve Teknoloji Hücre Konulu Test Soruları Boyut 11 KB Tür rar tarafından sisteme eklenen bu içerik 18932 kez görüntülenmiş. 6. Sınıf Fen Bilimleri 2. Dönem 1. Yazılı Soruları 2021-2022 KB 6. Sınıf Fen Bilimleri 2. Dönem 1. Yazılı Soruları 2021-2022 Paylaşım - zip dosyası 8. Sınıf Fen Bilimleri 2. Dönem 1. Yazılı Soruları ve Cevapları 2021-2022 2 KB 8. Sınıf Fen Bilimleri 2. Dönem 1. Yazılı Soruları ve Cevapları 2021-2022 Paylaşım - zip dosyası 7. Sınıf Fen Bilimleri 2. Dönem 1 Yazılı Soruları ve Cevapları 2021-2022 KB 7. Sınıf Fen Bilimleri 2. Dönem 1 Yazılı Soruları ve Cevapları 2021-2022 Paylaşım - zip dosyası 7. Sınıf Fen Bilimleri Dersi 1. Dönem 1. Yazılı Soruları 2021-2022 KB 7. Sınıf Fen Bilimleri Dersi 1. Dönem 1. Yazılı Soruları 2021-2022 Paylaşım - zip dosyası 8. Sınıf Fen Bilimleri 1. Dönem 1. Yazılı Soruları 2021-2022 KB 8. Sınıf Fen Bilimleri 1. Dönem 1. Yazılı Soruları 2021-2022 Paylaşım - zip dosyası 7. Sınıf Fen Bilimleri 1. Dönem 1. Yazılı Soruları 2021-2022 KB 7. Sınıf Fen Bilimleri 1. Dönem 1. Yazılı Soruları 2021-2022 Paylaşım - zip dosyası YKS 2022 Temel Yeterlilik Testi TYT Soruları ve Cevap Anahtarı 2 KB YKS 2022 Temel Yeterlilik Testi TYT Soruları ve Cevap Anahtarı Paylaşım - zip dosyası YKS 2022 Alan Yeterlilik Testleri AYT Soruları ve Cevap Anahtarları 2 KB YKS 2022 Alan Yeterlilik Testleri AYT Soruları ve Cevap Anahtarları Paylaşım - zip dosyası YKS 2022 Yabancı Dil Testi YDT Soruları ve Cevap Anahtarı 3 KB Yabancı Dil Testi YDT Soruları ve Cevap Anahtarı Almanca Arapça Fransızca İngilizce Rusça Paylaşım - zip dosyası 2021-2022 eğitim öğretim yılı 5. Sınıf rehberlik hizmetleri 2. dönem sonu faaliyet raporu KB 2021-2022 eğitim öğretim yılı 5. Sınıf rehberlik hizmetleri 2. dönem sonu faaliyet raporu Paylaşım Yunus Emre Kadiroğulları - zip dosyası 6. sınıf Matematik Dersi Genel Tekrar Testi KB 6. sınıf Matematik Dersi Genel Tekrar Testi Paylaşım - zip dosyası 8. Sınıf Matematik Dersi 2. Dönem 1. Yazılı Soruları KB 8. Sınıf Matematik Dersi 2. Dönem 1. Yazılı Soruları Paylaşım - zip dosyası Canlı varlıklar mantarlar, hayvanlar ve bitkilerden oluşur. Canlı varlıkların tamamında görülen özelliklere canlıların ortak özellikleri denir. Bütün canlılarda görülmeyen özellikler ise ortak değildir. Fotosentez yapma, yer değiştirme, iskelete sahip olma… Bu özelliklere canlılık özellikleri ve bunları yapabilen varlıkla­ra da canlı varlıklar denir. Ancak canlıların geçen yıllarda öğrenmediğiniz bir özellikleri daha vardır Bu özellik, tüm canlıların birbirine benzer yapı taşlarından oluşmasıdır. Canlıları oluşturan yapı taşlarına hücre denir. Hayvanlar, bitkiler, mantarlar, mikroskobik canlılar, yani hangi gruptan olursa olsun tüm canlıların vücudu hüc­relerden oluşur, Hücresel yapı canlıların ortak özelliklerinden biridir Hücre ve Özellikleri Bir canlıyı oluşturan en küçük yapı birimine hücre denir. Bir canlının canlılık özelliği gösteren en küçük yapı birimine hücre denir. Doğada yaşayan canlıların tamamı hücrelerden oluşmuştur. Doğada yaşayan canlılardan bazıları tek bir hücreden, bazıları da çok sayıda hücreden oluşmuştur. Doğadaki bütün canlıları oluşturan hücrelerin sayısı, büyüklüğü ve yapısı aynı değildir. Bu nedenle bitki ve hayvan hücreleri arasında benzerlik ve farklılıklar vardır. Bir canlıyı oluşturan hücrelerin de görevlerine göre şekli ve büyüklüğü farklı olabilir. Bilinen en küçük hücre, bakteridir. En büyük hücre deve kuşu yumurtasının sarısı, en uzun hücre de yaklaşık 1 m uzunluğunda olan sinir hücreleridir. Logolardan şekil oluşturulması, hücrelerin organizmayı oluşturmasına benzetilir. Hücre gözle görülemeyip mikroskopla incelenir. ▪ Hücre ilk defa 1665 yılında İngiliz bilim adamı Robert Hook tarafından bulunmuştur. Robert Hook kendi yaptığı mikroskopta şişe mantarını incelerken gördüğü boş odacıklara bal peteği şeklinde hücre adını vermiştir. Mantar hücrelerini çeper ve boşluk olarak görmüştür. Daha sonra canlı bitki dokularından aldığı kesitleri incelemiş ve çeperin iç kısmının sıvı ile dolu olduğunu gözlemiştir. Bu sıvının canlı oluğunu ve önemini anlayamamıştır. Hücrelerin içi gerçekte boş değildir, organeller vardır. a Hücre Sayısına Göre Canlı Çeşitleri Canlılar hücre sayısına göre tek hücreli canlılar ve çok hücreli canlılar olarak iki grupta incelenirler. Doğadaki canlılardan bazıları çıplak gözle görülebilirken bazıları da sade mikroskopla görülebilir. Sadece mikroskopla görülebilen canlılara mikroskobik canlılar denir. 1- Tek Hücreli Canlılar Tek bir hücreden oluşan canlılara tek hücreli canlılar denir. Bakteriler, amip, mantarlar, kamçılı hayvan öglena, terliksi hayvan paramesyum ve mavi – yeşil algler tek hücreli canlılardır. Tek hücreli canlılar, mikroskobik canlılardır. 2- Çok Hücreli Canlılar Çok sayıda hücreden oluşan canlılara çok hücreli canlılar denir. İnsanlar, hayvanlar, bitkiler çok hücreli canlılardır. Çok hücreli canlılarda dokular bulunur. b Gelişmişlik Düzeyine Göre Hücre Çeşitleri Hücreler gelişmişlik düzeyine göre prokaryot ilkel hücreler ve ökaryot gelişmiş hücreler olmak üzere iki grupta incelenirler. 1- Prokaryot İlkel Hücreler Çekirdeği bir zarla çevrilmemiş hücrelere prokaryot ilkel hücreler denir. Prokaryot hücrelerde çekirdek zarla çevrilmediği için kalıtsal madde DNA sitoplazma içinde dağınık haldedir. Prokaryot hücrelerde hücre zarı, sitoplâzma ve zarsız organel olan ribozom bulunur ve en basit yapılı hücrelerdir. Ribozom dışında organelleri bulunmaz. Bakterilerin ve mavi – yeşil alglerin su yosunlarının hücreleri prokaryot hücredir. 2- Ökaryot Gelişmiş Hücreler Çekirdeği ve organelleri zarla çevrilmiş olan hücrelere ökaryot gelişmiş hücreler denir. Ökaryot hücreler hücre zarı, sitoplâzma ve çekirdek olmak üzere üç kısımdan oluşurlar. Bazı tek hücreli canlıların, mantarların, bitkilerin, insanların ve hayvanların çok hücreli canlılar hücreleri ökaryot hücredir. 4- Hücrenin Görevleri Canlıların yaşamlarını sürdürebilmek için yaptığı beslenme, solunum, dolaşım, boşaltım, sindirim, üreme, büyüme, gelişme gibi faaliyetlere yaşamsal faaliyetler veya canlılık olayları denir. Canlılarda gerçekleşen yaşamsal faaliyetlerin tamamı hücre tarafından yapılır. Yani hücrenin görevi, yaşamsal faaliyetleri gerçekleştirmektir. ✓ Hücrenin Yapısı ve Kısımları Hücreler çok küçüktür. Bu nedenle onları gözle göremeyiz. Hücreleri görebil­mek ve incelemek için mikroskop kullanmamız gerekir. Mikroskop, gözümüzle göremediğimiz varlıkların görebileceğimiz büyüklükte görüntüsünü oluşturur. Okullarımızdaki mikroskoplar yüzlerce kez büyük görüntüler oluşturabilir. Mikroskopla bir soğan zarına bakıldığında; yan yana birçok kutucuk görülür. Bu görüntüyle ilk karşılaşan bilim insanı bu kutucukları küçük kapalı odacıklar olarak yorumlayarak hücre adını vermiştir. Canlıların en küçük yapı taşı olan hüc­re de bir canlıdır. Tüm canlılık özelliklerini taşır. Solunum, beslenme, boşaltım ya­par. Kendisine benzer yeni hücreler meydana getirebilir. ✓ Hücrenin Temel Kısımları ve Bunların Görevleri Mikroskopta soğan zarı hücrelerini sınırlayan, birbirinden ayıran çizgiler ola­rak gördüğünüz kısma hücre zarı denir. Zarın içini dolduran kısım sitoplazma adı­nı alır. Sitoplazma homojen bir görünümde değildir. İçinde çeşitli kısımlar fark edilir. Bunlardan en büyük ve belirgin olan kısım hücre çekirdeğidir. Bu kısımlar hücrenin temel kısımlarıdır. a Hücre Zarı Bütün bitki ve hayvan hücrelerinde bulunan, hücreyi dış ortamdan ayıran ve hücreye şekil veren yapıya hücre zarı denir. 1- Hücre Zarının Özellikleri 1- Canlıdır. 2- Seçici ve geçirgendir. Hücre zarından küçük moleküller maddeler su, madensel tuzlar, vitaminler, oksijen gazı, karbondioksit gazı, glikoz, gliserin, yağ asiti, amino asit, iyonlar geçer ama büyük moleküller maddeler nişasta, yağ, protein, karbonhidrat geçemez. Büyük moleküller yapı taşlarına kadar parçalandıktan sonra geçerler. 3- Esnektir. 4- Saydamdır Işığı geçirir. 5- Çift katlıdır. 6- Protein, yağ ve az miktarda karbonhidrattan oluşmuştur. 7- Akışkandır. 8- Üzerinde madde alışverişini sağlayan porlar bulunur. 2- Hücre Zarının Görevleri 1- Hücreyi dış ortamdan ayırır. 2- Hücreyi dış etkilere karşı korur. 3- Hücreye madde giriş çıkışını sağlar. 4- Hücreye şekil verir. 5- Hücreyi dağılmaktan korur. 6- Hücrelerin birbirlerini tanımasını sağlar. 3- Hücre Zarının Yapısı Hücre zarı, protein, yağ ve az miktarda da karbonhidrattan moleküllerinden oluşmuştur. Hücre zarında iki sıra yağ tabakası arasına gömülmüş protein molekülleri vardır ve bunlar sürekli hareket halindedirler. Hücre zarının bu modeline akıcı mozaik zar modeli denir. Karbonhidrat molekülleri yağ ve protein molekülleri arasına gömülü haldedir. Protein ve karbonhidratların oluşturduğu yapıya glikoprotein denir. Glikoproteinler hücrelerin birbirini tanımasını sağlarlar. Hücre zarının üzerinde por denilen delikler bulunur. Porlar hücrede madde giriş çıkışını sağlarlar. b Hücre Duvarı Çeperi Bitki hücrelerinde bazı bakteriler, mantarlar ve bitkiler, hücre zarının üzerinde selüloz denilen maddenin birikmesiyle oluşan yapıya hücre duvarı çeperi denir. Bitki hücrelerinin köşeli olmasının nedeni hücre duvarıdır. 1- Hücre Duvarının Çeperinin Özellikleri 1- Yalnız bitki hücrelerinde bulunur, hayvan hücrelerinde bulunmaz. 2- Hücre zarının dışında bulunur. 3- Kalın, sert ve dayanıklıdır. 4- Cansızdır. 5- Tam geçirgendir. Üzerinde madde geçişine izin veren delikler bulunur. 6- Selüloz denilen maddeden yapılmıştır. 7- Hücreye şekil verir. c Sitoplâzma Hücre zarı ile çekirdek arasını dolduran yumurta akı kıvamındaki renksiz sıvıya sitoplâzma denir. Sitoplâzmanın yapısında % 90 oranında su bulunurken geriye kalan kısmını da sindirilmiş besinler glikoz, yağ asidi, gliserin, amino asit, karbonhidrat, protein, yağ vitaminler, madensel tuzlar, enzim, glikoz, salgı hormon oluşturur. Ayrıca sitoplazmada hücredeki yaşamsal faaliyetleri gerçekleştiren yapılar organeller bulunur. % 65–90’ını su oluşturur ve sitoplazmanın yapısı bozulduğunda hücre ölür. 1- Sitoplâzmanın Özellikleri 1- Canlıdır. 2- Renksizdir. 3- Suda çözünmez. Suya karışmaz yani kolloid yapıdadır. Kolloid, parçacık büyüklüğü 1–100 mm olan maddedir. 4- Hücre zarından geçemez. 5- Yarı saydamdır. 2- Sitoplâzmanın Görevleri Sitoplâzma hücredeki beslenme, solunum, dolaşım, boşaltım, üreme, sindirim gibi bütün yaşamsal faaliyetlerin canlılık olaylarının gerçekleştiği yerdir. Sitoplâzmada yaşamsal faaliyetleri gerçekleştiren yapılara organel organcık denir. Sitoplâzmada bulunan organellerin görevleri farklıdır. Organellerin bazıları ışık, bazıları da elektron mikroskobu ile görülebilir. Mitokondri, koful ve kloroplast ışık mikroskobu ile, diğer organeller elektron mikroskobu ile görülür. 3- Sitoplâzmada Bulunan Organeller Sitoplâzmada farklı görevlere sahip olan; endoplazmik retikulum, ribozom, mitokondri, lizozom, golgi aygıtı cisimciği, koful, sentrozom sentrioller, plastitler gibi organeller bulunur. PİS KEREM GEL 1- Mitokondri Hücre içerisine alınan besin maddelerinin oksijen gazı ile parçalanarak enerji üretilmesini sağlar. Yani hücre içerisinde solunum olayında görevlidir. Vücutta enerji ihtiyacı fazla olan karaciğer, kas ve sinir beyin hücrelerindeki mitokondri sayısı diğer hücrelerdekinden daha fazladır. Bakteriler ve alyuvarlar denilen kan hücresi dışında bütün hücrelerde bulunur. 2- Koful Hücre içerisine alınan su ve besinler suda çözünen maddeler ile hücrede oluşan atık maddelerin depolanmasını ve bu suda çözünen atık maddelerin hücre dışına atılmasını sağlar. Bu nedenle hücre içerisinde depolamada ve boşaltımda görevlidir. Bitki hücrelerinde büyük ve az sayıda, hayvan hücrelerinde küçük ve çok sayıdadır. Genç bitki hücrelerinde küçük ve çok sayıda, yaşlı bitki hücrelerinde büyük ve az sayıdadır. Amip ve paramesyum gibi bazı tek hücreli canlılarda bulunan kontraktil koful, hücredeki fazla suyun dışarı atılmasını sağlar. 3- * Plastitler Hayvan hücrelerinde olmayıp sadece bitki hücrelerinde bulunur. Görevlerine göre kloroplast, kromoplast ve lökoplast olarak üç çeşittir. Mitokondriye benzer. Fakat büyüktür. Hücre bölünmesinden bağımsız olarak bölünüp çoğalırlar. a Kloroplast Bitkilerin yeşil renkli kısımlarında yaprak ve yeşil gövde bulunan yeşil renkli plastitlerdir. Kloroplast, klorofil maddesini pigmentini taşır ve fotosentez olayı burada gerçekleşir. Klorofil maddesi bitkiye yeşil renk verir ve fotosentez olayında görevlidir. Yeşil rengi Klorofil a ve b moleküllerinden gelir. Başka renk molekülleri de vardır ama sayıca azdır. b * Kromoplast Bitkilerin yeşil dışındaki organlarının hücrelerinde bulunan ve bitkilerin çiçek ve meyvelerine sarı ksantofil=limon, kırmızı likopin=domates ve turuncu karoten=havuç renklerini veren plastitlerdir. Erik, elma gibi meyvelerde başlangıçta yeşil olan plastitler yani kloroplastlar, daha sonra meyve olgunlaşırken kırmızı veya başka renge yani kromoplasta dönüşür. c * Lökoplast Bitkilerin ışık görmeyen ve toprak altında bulunan kök, gövde ve tohumlarında bulunan renksiz plastitlerdir. Patates, turp, yer elması, havuç, elma. Bol miktarda nişasta protein ve yağ depo ederler. Lökoplastlar bitkilerde nişasta denilen besin maddelerini depolarlar. Renk maddesi bulunmaz. Ancak ışıkta bırakılırsa lökoplastlar kloroplasta dönüşür. Örneğin patates ışıkta bırakılırsa kabuğun altından yeşermeye başlar. 4- * Endoplazmik Retikulum Hücre zarı ile çekirdek arasında uzanan kanalcıklardır borulardır=kanalcık sistemidir. Hücre içerisinde madde taşınmasını ve depolanmasını sağlar. Üzerinde ribozom varsa granüllü endoplazmik retikulum, ribozom yoksa granülsüz endoplazmik retikulum olarak adlandırılır. 5- * Ribozom Virüsler hariç bütün hücrelerde bulunur. Sitoplâzma içerisinde veya endoplazmik retikulum üzerinde yer alır. Hücre içerisinde protein üretiminde sentezinde görevlidir. Karaciğer gibi protein sentezinin çokça yapıldığı hücrelerde ribozom sayısı normalden daha fazla olur. Mikroskopta parlak tanecik olarak görünür. 6- * Golgi Aygıtı Cisimciği Hücre içerisinde ter, süt, yağ, gözyaşı, tükürük, sümük gibi salgıları sıvıları üreterek bunları bir zarla çevirip paketler. Bu salgıların hücre dışına çıkması için paketleme yapılır. Üst üste yığılmış torbacık şeklindedir. Vücutta salgı üreten organların süt bezi, ter bezi, yağ bezi, gözyaşı bezi, sümük bezi, tükürük bezi gibi hücrelerinde golgi aygıtının sayısı normalden fazladır. Bakteri dışında tüm hücrelerde vardır. Ribozomda üretilen proteinin yapısını değiştirerek salgı maddesine çevirir. Bitkideki selülozu golgi cisimciği salgılar. Salgılarını depo eder. 7- * Lizozom Genellikle hayvan hücrelerinde bulunur, bitki hücrelerinde bulunmaz. İnsanlarda akyuvarlar, karaciğer ve dalakta sayısı fazladır ama alyuvarlar hücrelerinde bulunmaz. Hücre içerisinde büyük besin maddelerinin moleküllerinin parçalanmasını sindirilmesini sağlar. Ayrıca hücre içerisinde yaşlanan ve yıpranan organellerin de parçalanmasını sağlar. Lizozomun zar yapısı bozulursa hücre kendi kendini sindirir, parçalar. Bu olaya otoliz denir. Lizozom sindirim olaylarını salgıladığı enzim sayesinde gerçekleştirir. Tek zarlı torbacıklardır. En çok akyuvarda bulunur. Golgi cisimciğindeki depolanmış salgıları ilgili yerlere taşır. Bunlar sindirici özellik taşır. Böylece hücre kendi kendini sindirmesini önler. 8- * Sentrozom Sentrioller Bitki hücrelerinde bulunmayıp sadece hayvan hücrelerinde bulunur. Hücre bölünmesinde görevlidir. Hücre bölünmesi sırasında homologkromozomların ayrılmasını ve iğ ipliklerin oluşmasını sağlar.İlkel bitkilerde de bulunabilir. Hücre bölünmesinde eş kromozomları ayıran iğ ipliklerinin oluşturulmasını sağlar. Bölünme esnasında her sentriol eşlenerek yavru hücrelere giderler. Ayrıca kamçı ve sil kirpiksi cisim oluşturur. Demet şeklinde 9 iplikçikten oluşmuştur. d Çekirdek Hücrenin ortasında bulunan, bir zarla sitoplâzmadan ayrılan, hücredeki bütün yaşamsal faaliyetleri büyüme, bölünme ve onarım yöneten ve kontrol eden, canlının sahip olduğu kalıtsal özellikleri taşıyan ve organelleri yöneten sitoplazmadaki en büyük kısımdır. Çekirdeği alınan hücre yaşayamaz. Bazı hücrelerde birden fazla çekirdek varken bazı hücrelerde ise çekirdek bulunmaz. İnsanların kırmızı kas hücreleri ile karaciğer hücrelerinde ve terliksi hayvanda paramesyumda biri yaşamsal faaliyetlerden diğeri çoğalmadan sorumlu iki çekirdek birden fazla çekirdek varken bakteriler, mavi–yeşil algler ve insanların alyuvarlar hücrelerinde çekirdek bulunmaz. Bir zarla sitoplâzmadan ayrılmamıştır. Bakteri, alyuvar ve mavi yeşil algler hariç, bütün hayvan ve bitki hücrelerinde bulunur. Çekirdek; çekirdek zarı, çekirdek öz suyu, çekirdekçik ve kromatin iplik olmak üzere 4 kısımdan oluşmuştur. 1- * Çekirdek Zarı Çekirdeği sitoplâzmadan ayıran ve hücre zarına benzeyen çift katlı zardır. Üzerinde madde giriş çıkışını sağlayan delikler porlar bulunur. 2- * Çekirdek Öz Suyu Çekirdeğin içini dolduran ve sitoplâzmaya benzeyen sıvıdır. İçinde organik ve inorganik maddeler ile nükleik asitler bulunur. 3- * Çekirdekçik Çekirdek öz suyu içinde bulunan, bir veya birkaç tane olan yapıdır. RNA denilen nükleik asit ve protein üretiminde sentezinde görevlidir. 4- * Kromatin İplik Çekirdek öz suyu içine dağılmış olan uzun, ince ve iplik şeklindeki yapılardır. Bir hücrenin sahip olduğu özellikler ile ilgili bilgiler kromatin ipliklerde saklıdır. Diskete benzet. Hücre bölünmesi sırasında kromatin iplikler kısalıp kalınlaşarak kromozomları oluştururlar. Kromozomlar bir canlıya ait bütün özellikleri taşıyan yapılardır. Canlıya ait bütün özellikler, kromozomların üzerinde bulunan genlerde saklıdır. Genler birleşerek DNA Deoksiribo Nükleik Asit molekülünü oluştururlar. DNA molekülü bir canlıya ait bütün özellikleri saç rengi, saç şekli, göz rengi, kulak yapısı, boy uzunluğu, yaprak genişliği, tüy rengi gibi belirleyen yapıdır. İnsandaki vücut hücrelerinde 46 kromozom bulunur. Hücrenin kontrolü, büyüme ve gelişimi DNA tarafından yürütülür. DNA, organik baz, şeker ve fosfattan oluşmuş çift zincirli büyük bir moleküldür. Çekirdekli hücrelerde, DNA’lar çekirdekte, kloroplâstta ve mitokondrilerde bulunur. Canlıların birbirinden ne kadar farklı olduğunu biliriz. Bu kadar farklı özellik­teki canlıların yapı taşları olan hücrelerin de birbirinden farklı olduğunu düşün­mek yanlış olmaz. Buna karşın nasıl tüm canlıların ortak özellikleri varsa, hücre­lerin de ortak özellikleri olmalıdır.

6 sınıf fen bilgisi hücre